Sercanca Çözümler..

Otomobil – Motor Devri, Vites Kutusu ve Hız ilişkisi

Otomobil – Motor Devri, Vites Kutusu ve Hız ilişkisi

Aracın teorik olarak hız limitleri konusunda bir araştırma yaparken karşıma bir kaç formül çıktı. Formüllere değişkenler yerleştirildiğinde teorik olarak aracın devrine göre ilgili viteste aracın maksimum çıkabileceği hızı bulabiliyorduk.

Fakat bazı bilgilere ihtiyacımız vardı. Kısa bir araştırmadan sonra hepsini kolayca edindim. Hatta formül ile uğraşmak yerine ufak bir uygulama yazdım ve benim gibi bu konuyu araştıran kişilere yardımcı olmasını amaçladım. İhtiyacımız olan bilgileri başlıklar halinde yazıp nasıl ulaşacağımıza bir göz atalım.

Formüllerimiz :

Tekerlek yuvarlanma çevresi (mt)= [(Jant Çapı(inç)*25,4)+(Lastik Taban Genişliği*(Yanak Yüksekliği oranı/100)*2)]*Pi

Tekerleğin Devri = (Motor Devri(rpm)/Diferansiyel Dişli Oranı/Vites Dişli Oranı/1000)

Aracın Hızı = Tekerlek yuvarlanma çevresi*Tekerleğin Devri*60

Tekerlek Yuvarlanma Çevresi

Araçların aldıkları mesafe ile hızlarını etkileyen en önemli faktör kullanılan lastik ebatlarıdır. Bu konuda belki farklı ebattaki lastikler kullanılıyor olabilirler ama üreticinin önerdiği lastikleri kullanmak her zaman en iyi tercihtir.

Formülümüzde tekerleğin yuvarlanma çevresi gerekiyor. Bunun içinde lastik ebatını bilmemiz gerekiyor. Lastik üzerine bakıldığında 165/70R13 şeklinde bir ibare görürsünüz. Burada lastiğin ebatları kodlama şeklinde yer almaktadır.

165/70R13 ifadesindeki değerlerin açılımı aşağıdaki gibidir.

Taban Genişliği(mm)/Yanak yüksekliğinin Taban genişliğine oranı (%)R Jant Çapı (inç)

Formülümüzde değişkenleri yerine koyarsak aşağıdaki sonucu ifade ederiz.

Tekerlek yuvarlanma çevresi (mt)= [(Jant Çapı(inç)*25,4)+(Lastik Taban Genişliği*(Yanak Yüksekliği oranı/100)*2)]*Pi

Lastik Ebatımız : 165/70R13

Tekerlek yuvarlanma çevresi =[(13*25,4)+165*0,70*2)]*3,14

Tekerlek yuvarlanma çevresi = 1,762 mt

Tekerleğin Devri

Hemen hemen bütün araçlarda devir saati bulunmaktadır. Devir saati bize motorun dakikada kaç devir döndüğünü gösterir. Lakin tekerlek devri ile motor devri birbirine eşit değildir. Arada bulunan şanzıman ve diferansiyel dişlilerinin üretici tarafında belirlenmiş dişli oranları vardır.

Formülümüzde tekerleğin devrini hesaplamamız gerekiyor. Bunun için bir kaç temel bilgiye ihtiyacımız var.

Tekerleğin Devri = (Motor Devri(rpm)/Diferansiyel Dişli Oranı/Vites Dişli Oranı/1000)

Motor devrini kısmına hesaplamak istediğiniz andaki devir bilgisi alınabilir.

Diferansiyel dişli ve vites dişli oranını elde etmenin en hızlı yolu kullanım kitapçığına yada üreticinin sayfasındaki teknik verilere bakmak gerekiyor.

Vites dişli oranı nedir ?

Basitçe anlatacak olursak motordan gelip vites kutusuna giren torkun, vites kutusundan çıkan torka olan oranıdır. Her vites için farklı oranlar vardır. 1. vites oranı yüksek olup çıkan tork, giren torktan 1. vites oranı kadar fazladır. vites büyüdükçe oran küçülür.

Diferansiyel dişli oranı nedir ?

Gene basitçe anlatacak olursak vites kutusundan çıkan torkun, lastiklere iletilen torka olan oranıdır. Teknik olarak ayna dişlisinin mahruti dişlisine olan oranıdır. Teknik kitaplarda son dişli oranı olarak ta geçmektedir.

Fiat uno 70S için bu bilgilere kullanım kılavuzundan erişilebilir.

http://www.fiat.com.tr/modeller/KullanimKlavuzlari/UNO/1996/Uno_Kullanim_Kilavuzu_1996.pdf

Kılavuzu incelediğimizde 90. sayfada aradığımız bilgileri bulabiliyoruz.

uno_klavuz

Sol tarafta yer alan tabloya bakarsanız vites dişli oranlarını görebilirsiniz.

1.vites 3.909
2.vites 2.238
3.vites 1.469
4.vites 1.029
5.vites 0.875
Geri vites : 3.909
Diferansiyel dişli oranı : 16/57

Bizim kitapçıkta Diferansiyel dişli oranı 16/57 olarak verilmiş. Bize gerekli oranı 57/16 = 3,562 yaparak basit bir bölme işlemi ile bulabiliriz.

4. viteste 4000 rpm için formülümüze değerleri yerleştirirsek;

Tekerleğin Devri = (Motor Devri(rpm)/Diferansiyel Dişli Oranı/Vites Dişli Oranı/1000)

Tekerleğin Devri = (4000/3,562/1,029/1000)

Tekerleğin Devri = 1.091 

Aracın Hızını Hesaplama

Asıl formül için gerekli değerleri elde ettik. Şimdi değerleri asıl formüle yerleştirince aracın hızını bulabiliriz.

165/70R13 lastik ebatlarımız ile 4. viteste 4000 Rpm de aracın hızını hesaplayalım.

Bu durumda;

Tekerlek yuvarlanma çevresi : 1,762

Tekerleğin Devri : 1,091

Aracın Hızı = Tekerlek yuvarlanma çevresi*Tekerleğin Devri*60

Aracın Hızı = 1,762*1,091*60

Aracın Hızı = ~115 Km/h olacaktır.

Bu işlemleri anlattıktan sonra hesaplamayı kolaylaştırmak adına aşağıdaki şekilde bu uygulama yazdım. Uygulamada açıkladığım değişkenleri girdiğinizde ilgili vitesteki hızınız hesaplanmaktadır. Aracım olan Uno 70S için değerleri otomatik yükleme seçeneği yaptım. Kendi aracınız için değerleri değiştirmek zorundasınız.

program

Uygulamayı Yüklemek için : Programı indirmek için tıklayın

Uygulamanın kaynak kodları : Kaynak kodları indirmek için tıklayın

https://github.com/sercanca/otomobil-motor-devri-vites-kutusu-ve-hiz-iliskisi

 

Uygulamayı Lazarus ile geliştirdim. Düzenlemek isterseniz aşağıdaki linkten uygulamayı edinebilirsiniz.

Free Pascal – Özgür Pascal Derleyicisi

Esen Kalın

Sercan TEK

BİR YORUM YAZIN

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

ZİYARETÇİ YORUMLARI - 14 YORUM
  1. Mutlu dedi ki:

    İşin tuhafı bunu yaparken ben gaza dokunmuyorum bile kendi kendine gaza yükleniyor ve 5000 devre kadar çıkıyor çok kokuyorum daha fazla çıkmadan kontağı kapatıyorum 5 dakika sonra çalıştırıyorum ısınınınca öyle hareket edince düzeliyor sizce neden yapar bunu

    1. Sercan TEK dedi ki:

      Sx lerin genel sorunudur. Nedeni birden fazla oldugu icin baktirmaniz gerekiyor.

      Ama bildiklerimi sıralayayim.

      Isi sensörü sorunludur.
      Rolanti motoru bozukluk.
      Potansiyometre sikintilidır.

      Ama bunun yanında ecu arizasida olabilir.

      1. Mutlu dedi ki:

        Tşk ederim usta peki hepsini yaptırsam kaça patlar bana fiyat bilgisi verebilir misiniz ortalama şimdiden teşekkür ederim

        1. Sercan TEK dedi ki:

          hiç bir bilgim yok.. tamamen ustaya kalmış..

          1. Mutlu dedi ki:

            Çok sağol tşk ederim

  2. Mutlu dedi ki:

    Usta benim 97 model uno sx ie aracım var bu kaç gündür aracı ısınmadan hareket ederken araç birden kendi kendine 4000 ve hatta 5000 devire çıkıyor o anda korkudan arabayı stop ediyorum 5 dakika sonra çalıştırıyorum ısınııı yorum 5 dakika öyle hareket ediyorum düzeliyor ama sizce neden yapar bunu bazen yapmıyor ama düzgün çalışıyor

  3. selçuk dedi ki:

    Emeğinize sağlık. İdeal devirde araç kullanmak ve vites değiştirmek için bence önemli bilgiler. Ekstra devir saatide takılabilir.

    1. Sercan TEK dedi ki:

      Eyvallah..

  4. hamit Eren dedi ki:

    Hocam birşey soracam !!

    Neden böyle bir çalışmaya merak duydunuz anlamadım. Bize ne gibi yararı olur onuda anlamadım.

    1. Sercan TEK dedi ki:

      Amaç genel kültürü arttırmak.

      1. Destan dedi ki:

        Bravo.Sercan bey denk geliş araştırma yaparken sitenizi gördüm ve beğendim.
        Benim de aracım Uno 70 s 2000 model 1.4 ie.

        Yukarıda hesapladığınız devirler ideal ekonomik devirler midir?
        4000 rpm çok yüklenmek olmaz mı araca?
        Şehir içi normal giderken 2. viteste min kaç max kaç rpm olsa uygundur tecrübenize göre?

        Teşekkür ederim…

        1. Sercan TEK dedi ki:

          hesaplamada kullandığım 4000 devir sembolik bir değerdir. Unolarda 3000 devirde vites değiştirmek daha stabildir. Ortalama 2500 devirde kullanmak ekonomiktir. Sonuç olarak hangi viteste olursa olsun 3000 deviri geçmemek ekonomik kullanımdır. Az devir az yakıt.

          1. Destan dedi ki:

            Destek için teşekkürler.İyi çalışmalar dilerim…

          2. Reşat Özdek dedi ki:

            Çok doğru Sercan bey araçlarımızın max. tork ürettiği devir bandı 2500-3000 dir. Bu oranlarda tahminimce
            1.Vites 0-20km/h
            2.Vites 20-40km/h
            3.Vites 40-60km/h
            4.Vites 60-80km/h
            5.Vites 80+ şeklinde..

Yayımlanan tüm yazılar Sercan TEK tarafından yazılmaktadır. İzinsiz kullanımı yasaktır.